در این مقاله به‌صورت ساده و کاربردی با چند نوع پرکاربرد کنتاکتور آشنا می‌شویم: کنتاکتور چهار پل، کنتاکتور دو باز دو بسته، کنتاکتورهای فرمان و در پایان، ماژول حفاظتی بوبین که روی کنتاکتورهای ۲۴ ولت DC کاربرد دارد.
این مقاله بر اساس ویدیوی «توضیحات کنتاکتورهای ۴ پل و فرمان اشنایدر» از کانال selectorino نوشته شده است. در ویدیو، مهندس صفاری و مهندس پوری‌رحیم کنتاکتورهای اشنایدر الکتریک را معرفی و بررسی می‌کنند. متن حاضر بازنویسی مکتوب و مرتب‌شدهٔ گفتگوی آن‌هاست.
https://www.youtube.com/embed/vb8v-XXGy6k?si=nU0JIeyhH6rmWr6a
https://www.youtube.com/watch?v=vb8v-XXGy6k
https://www.selectorino.com/product-category/contacteur/4p-contactor
کنتاکتور معمولی سه پل دارد و برای قطع و وصل سه فاز استفاده می‌شود. اما در بعضی کاربردها لازم است نول هم همزمان با فازها قطع شود. در این حالت از کنتاکتور چهار پل استفاده می‌کنیم.
در کنتاکتور چهار باز، هر چهار کنتاکت در حالت عادی باز هستند. وقتی بوبین فعال می‌شود، هر چهار کنتاکت همزمان بسته می‌شوند و سه فاز و نول با هم وصل می‌شوند. با قطع تغذیه بوبین نیز هر چهار پل همزمان باز می‌شوند.
کاربرد اصلی: جاهایی که قطع همزمان سه فاز و نول ضروری است.
در این نوع کنتاکتور، چهار پل داریم که دو تای آن در حالت عادی باز (NO) و دو تای دیگر در حالت عادی بسته (NC) است. وقتی بوبین فعال می‌شود و کنتاکتور می‌چسبد، وضعیت همه پل‌ها معکوس می‌شود: دو پل باز، بسته و دو پل بسته، باز می‌شود.
نکته مهم این است که در این ساختار، هیچ‌گاه چهار پل همزمان در مدار نیستند. این ویژگی به مفهوم بسیار مهم اینترلاک مربوط می‌شود.
کنتاکتور فرمان برای مدارهای کنترلی استفاده می‌شود، نه برای راه‌اندازی بار سنگین. این کنتاکتورها انواع و کدهای مختلفی دارند و ظاهراً شبیه کنتاکتورهای معمولی‌اند.
چند نکته مهم:
مدل ۳ باز و ۲ بسته مثل این است که یک کنتاکتور معمولی را به همراه چند کنتاکت کمکی داشته باشید. اگر تعداد زیادی کنتاکت باز لازم دارید، مدل ۵ باز را انتخاب کنید.
کنتاکتورهای معمولی از ۹ تا ۳۲ آمپر ظاهر مشابهی دارند. روی بدنه، ولتاژ بوبین نوشته شده است. مثلاً مدل ۲۲۰ ولت AC یک نوع است و مدل‌های BD که بوبین ۲۴ ولت DC دارند، نوع دیگری هستند. کنتاکتورهای ۲۴ ولت DC معمولاً کمی بزرگ‌تر هستند.
یک قطعه کوچک و جالب هم وجود دارد که روی بعضی کنتاکتورهای DC نصب می‌شود. این قطعه یک مدار حفاظتی (سرج‌گیر) برای بوبین است.
در سیستم‌های PLC، کارت خروجی ۲۴ ولت می‌دهد و بوبین کنتاکتور را تغذیه می‌کند. بوبین در واقع یک سیم‌پیچ (سلف) است. هنگام قطع شدن جریان، سلف در برابر تغییر ناگهانی جریان مقاومت می‌کند و یک ولتاژ برگشتی بسیار بالا تولید می‌کند. این پیک ولتاژ به سمت کارت خروجی برمی‌گردد و می‌تواند باعث سوختن آن شود.
این قطعه ولتاژ برگشتی را جذب و مصرف می‌کند تا به کارت آسیب نرسد.
| نوع | وضعیت کنتاکت‌ها | کاربرد اصلی | نکته |
|---|---|---|---|
| چهار پل (۴ باز) | ۴ پل باز | قطع و وصل همزمان سه فاز و نول | نول هم قطع می‌شود |
| دو باز دو بسته | ۲ پل باز + ۲ پل بسته | اینترلاک، جرثقیل، چنج‌اور ژنراتور تک‌فاز | هرگز هر چهار پل همزمان در مدار نیستند |
| فرمان، مدل ۳ باز ۲ بسته | ۳ تیغه باز + ۲ تیغه بسته | کنتاکت کمکی، مدارهای کنترلی | حداکثر حدود ۱۰ آمپر |
| فرمان، مدل ۵ باز | ۵ تیغه باز، بدون تیغه بسته | کنتاکت کمکی، مدارهای کنترلی | حداکثر حدود ۱۰ آمپر |
| کنتاکتور ۲۲۰ ولت AC | بوبین ۲۲۰ ولت | سوئیچ توان معمولی (۹ تا ۳۲ آمپر) | ظاهر مشابه مدل‌های DC |
| کنتاکتور BD | بوبین ۲۴ ولت DC | خروجی PLC | کمی بزرگ‌تر؛ مدار حفاظتی بوبین دارد |
وقتی لازم است نول هم همراه سه فاز قطع شود. کنتاکتور معمولی سه پل دارد و نول را قطع نمی‌کند.
در چهار پل هر چهار کنتاکت با هم وصل می‌شوند. در دو باز دو بسته، با فعال شدن بوبین وضعیت همهٔ پل‌ها معکوس می‌شود و دو پل باز بسته و دو پل بسته باز می‌شود.
اینترلاک یعنی جلوگیری از اینکه دو وضعیت متضاد، مثلاً دو جهت چرخش یا دو منبع برق، همزمان برقرار شوند. ساختار دو باز دو بسته این شرط را به‌صورت ذاتی تأمین می‌کند.
خیر. این عدد تعداد و نوع تیغه‌ها را نشان می‌دهد. کنتاکتور فرمان فقط برای مدار کنترل است و حداکثر حدود ۱۰ آمپر را سوئیچ می‌کند.
با قطع تغذیهٔ بوبین، سلف ولتاژ و جریان برگشتی ایجاد می‌کند که می‌تواند کارت خروجی PLC را بسوزاند. این مدار آن را جذب می‌کند.
بر اساس گفتهٔ گویندگان، روی اشنایدر و مولر موجود است یا به‌راحتی در دسترس است، ولی در زیمنس معمولاً قطعه‌ای جداگانه است که باید جدا خریداری و بالای کنتاکتور نصب شود.
در دنیای پیچیده اتوماسیون و برق صنعتی، انتخاب قطعات صرفاً بر اساس پارامترهای الکتریکی کافی نیست؛...
